تاریخ پست:1398/5/31 8:8
به مناسبت 31 امردادماه، زادروز مهندس هوشنگ سیحون

پدر معماری نوین ایران

مهدی احــدی*

مهندس هوشنگ سیحونسی‌ویکم امرداد ماه نودونهمین سالگروز هنرمند بی‌جانشین هم‌روزگار(:معاصر) ما مهندس سیحون است. مهندس سیحون در سال 1393 خورشيدي در 94 سالگی دور از وطن چشم ازجهان فرو بست. او را با نام مرد بناهای ماندگار می‌شناسند. او نوه‌ي دختری میرزا عبداله فراهانی، بنیانگذار موسیقی سنتی ایران بود و وارون(:برخلاف) خانواده‌ي مادری راه خنیاگری(:موسیقی) را پیش نگرفت و راهی دانشگاه هنرهای زیبا دانشگاه تهران شد.

روانشاد سیحون در دانشگاه تهران زیر نظر ماکسیم سیرو آموزش گرفت و سپس با صلاح دید «آندره گدار» مهراز(:معمار) و باستان‌شناس برای تکمیل پژوهش‌هاي خود به فرانسه (بوزار) رفت. وي پس از دانش‌آموختگي به ایران بازگشت و به عنوان استادیار دانشگاه تهران سرگرم تدريس شد و هم‌زمان با تدریس در دانشگاه  هنرهای زیبا تهران سازه‌های گران‌سنگی چون آرامگاه بوعلی سینا در همدان،آرامگاه خیام وکمال الملک در نیشابور، آرامگاه نادر شاه در مشهد و ... ازخود به یادگار گذاشت که بی‌گمان(:تردید) از مهم‌ترین و ماندگارترین بازمانده‌های(:اثرهای) مهرازي کشورمان است. وی15سال فرنشین(:ريیس)میراث فرهنگی کشور بود و بنیان‌گذار رشته‌های شهرسازی، خنیاگری و تياتر در دانشگاه تهران و هم‌چنین به‌وجود آورنده دفتر فنی دانشگاه تهران از پيشينه‌ي كاري سال‌های ١٣٤١ تا ١٣٤٧ اوست.

وی نامور به پدر مهرازی ایران بود. او در کنار مهرازی نقاشی را ازکودکی ادامه داد و نمایشگاهی در سال 1972ميلادي به همراه پابلو پیکاسو و همچنین سالواردور دالی در آمریکا برگزار کرد. مهندس سیحون هم‌سوی(:کنار) مهرازانی چون محسن فروغی، حیدرغیایی وفرمانفرماییان یکی از چهار آتلیه‌ي دانشگاه تهران را بردوش داشت و امروز بهترین استادان و طراحان و مهرازان ایران مانند نادر خلیلی، علی سردار افخمی، حسین امانت و... از برجسته‌ترین شاگردان او به‌شمار مي‌رود. اما آن چیزی که از ارجمندی چشمگیری برخوردار است و، وی را از دیگر مهرازان نام‌آور ایران ممتازمی‌کند و بر بلندای آسمان مهرازی ایران می‌نشاند هوشمندي او در ساخت سازه‌های یادمانی و فرایافتی(:مفهومی) است. او این مجموعه‌ها را برپايه‌ي ویژگی‌های فکری وتاریخی وگیتاشناسی(:جغرافیایی) هر کدام از این افراد طراحي می‌کرد. وقتی سیمرغ خیالش از درازنای تاریخ کهنش سرچشمه می‌گرفت و با قلب پر مهر و اندیشه‌ي آتشین و جوشانش پیوند می‌خورد بازمانده‌هایی(:اثر)گران‌سنگ از خود به یادگار می‌گذاشت که دل هر ایرانی را به گذشته پرافتخارش می‌برد. امابنیادی‌ترین و نهادینه‌ترین ویژگی درکارهایش استفاده درست و به‌جا از سنگ بود که می‌توان گفت مُهر(:امضا) سیحون برکارهایش بود. او از پیشروان و پیشاهنگان و گوهرهای گرانبهایی بود که درگروه مهرازان و نقاشان این سرزمین کمتر مانند او را می‌توان یافت. بخش دیگر کارهای او نقاشی وکروکی‌هایی از مهرازيِ روستایی و چشم‌اندازهاي ایران از دورافتاده‌ترین روستاها گرفته تا بازارها و مساجد است که خواسته است ناشناخته‌ها و کمتر شناخته شده‌های مهرازي و طبیعت را به ایرانیان بشناساند. انسانی که زندگی پربارش را در بالا بردن هنر و فرهنگ ایران سپری کرد و در راه شناسایی و گسترش فرهنگی این سرزمین کارهای شایانی انجام داد.

بازماندهای(:اثر) سیحون را می‌توان به سه دسته ديگرگون از هم بخش کرد: خانه‌ها، بناهای عمومی، بناهای یادمانی که مهم‌ترین و ارزنده‌ترین بخش کارهای او را تشکیل می‌دهد. سیحون در هر سه زمینه موفق به خلق بازمانده هایی شد که نمایان‌گر چيرگي او بر موضوع مهرازي، دانش و داده‌هاي(:اطلاعات) او درباره‌ي مهرازی روز و فهم و درک او درباره ویژگی‌های اقلیمی و تاریخی این سرزمین بودند.

در این میان به، برشماری(:توصیف) چند نمونه از نقش‌افکنی‌های اوکه در دنیای ابعاد، از معانی پر رمز و راز باطن سخن به میان می‌آورند و بیشتر ارزش نمودگاری دارند، می‌پردازیم.

 

آرامگاه بوعلی سینا در همدان:

در سال 1330خورشيدي نخستین و توانمندترین طرح سیحون که به یاری(:مدد) انجمن مفاخر ملی پا گرفته بود به اجرا درآمد. در این کار سیحون آمیزه‌ي مهرازي بومی با مهرازي مدرن را به نمایش گذاشته است.
همه‌ي عوامل سازه از ريخت‌هاي هندسی و نمادین فراوان تشکیل شده و هرکدام مفهوم ويژه‌ي خود را دارند. مربع پایه و پايه‌ي این سازه است. خود آرامگاه در ميان تالاری چهارگوش شکل قرارگرفته که پله‌ و پایه‌های دوازده‌گانه برج یادبود به‌دور دایره پله مزار را گرفته‌اند.

 

آرامگاه خیام :

باغ آرامگاه خیام یکی از کارهای نماد‌پردازانه(:سمبلیک) سیحون، آمیزه شکوه و سادگی‌ست که در سال 1338 براساس اصول ریاضی و مثلثات خیام پایهگذاری و فراندازی شده است. در مورد ایده‌ي اصلی کارش می‌توان گفت که سیحون توانسته است سه شخصیت خیام یعنی ریاضیدان، منجم و چکامه‌سرا(:شاعر) را در بنا به‌خوبی نشان دهد. دایره‌هاي کف به ده بخش تقسیم شده است به طوری که برج یادبود بر10 پایه مستقر شده و عدد10نخستین شماره(:عدد) دو رقمی ریاضی است و پایه اصلی بسیاری از شماره‌ها است.این طرح نمونه موفقی از بناهای آرامگاهی ایران و نمودی از اندیشه‌ي فلسفی خیام و تبحر او در رازومر را نشان داده است.وینه آرامگاه خیام از افکار او به شکل کلاه درویش و نیز قطعه‌ای الماس تراش خورده طراحي و اجرا شده است که اشاره به افکار هیچ‌انگارانه او و نیز تبحرش در رياضي و نجوم را به نمایش در آورده است. این بنا 18 متر بلندا (:ارتفاع)داردو روی کاشی های لوزی شکل مشبک دیواره آن رباعیاتیاز خیام به یاری مندی دبیره(:خط)هوش ربای استاد عبد الرسولی آن طور که مورد نظر سیحون بوده نگاشته شده است و در این بنا برای نخستین بار در معماری ایران خط شکسته در تزئینات بنا به کار رفته است.

 

آرامگاه نادر شاه :

از بازمانده های گران‌سنگ دیگر سیحون طرح بلند پروازانه نادر شاه در مشهد است که به سفارش انجمن مفاخر ملی در سال 1347 پیشنهاد شده بود که سیحون موفق به خلق و اجرای آن شد. سیحون با آفرینش این اثر ورقی دیگر بر افتخار کارهای خویش میافزاید و بی هیچ پی‌ورزی(:تعصبی)باید گفت درفش همایونی هنر مهرازي ایران را به دست می‌گیرد.

این ساختمان بر اساس دو شکل بنیادین(:اصلی) هندسی یعنی مربع و مثلث طراحی شده است وبه طور کلی از سنگ خارای مشهد با قطعات بزرگ که اشاره به بزرگي نادر شاه دارد اجرا شده است. تالار آرامگاه به شکل مربع از دو دیوار قرمز رنگ سنگی بسته و دو قسمت ستون بندی باز تشکیل شده است که سنگ مزار نادر در گوشه این مربع در پناه دو دیوار جا دارد و به طرف بیرون نگاه می‌کند. این زاویه و پناه و باز بودن تالار حالت صحنه جنگ و دفاع و يورش را به ياد مي‌آورد. رنگ قرمز دو دیوار به مفهوم جنگ است و سنگ‌هایی برجسته با ابعاد دیگرسان که از دو دیوار بیرون آمده اند نبردهای گوناگون نادر را نشان می‌دهد. ستون‌های پيرامون تالار از کالوب مربع‌های قاعده و بالای ستون به ترتیبی که 45 درجه نسبت به هم چرخش دارند طرح شده که در نتیجه هشت مثلث با چهار قاعده در بالا و چهار قاعده در پایین نشانه‌ای از کلاه نادر است.

مهرش افزون و نامش پیوسته ایران و ایرانش همیشه جاوید باد.

 

*کارشناس معماری

 


تاریخ پست:1398/5/31 8:8 اشتراک گذار ی در تلگرام
شمار بازدید :388

دیدگاه هموندان

نام : یک ايرانی زمان : ۳۱ امرداد ۱۳۹۸ _ ۰۹:۲۰:۱۳

بسیار جالب بود . سپاس ویژه از امرداد ازبرای این نوشتار و دیگر نوشتارهای پرمحتوا و زیبا و آموزنده .

ثبت دیدگاه

نام

رايانامه

ديدگاه

دیدگاه خصوصی است



مطالب مرتبط

هموندی در خبرنامه

آدرس رایانامه (:ایمیل) خود را وارد کنید تا خبرنامه ی امرداد روزانه نوشتارهایمان را برای شما بفرستد

Real Time Analytics